Soorten Bijen

Naast de honingbij, die in volken leeft, komen in Nederland meer dan 300 verschillende soorten wilde bijen voor. Wilde bijen leven solitair. Hoewel ze geen honing produceren, zijn ze erg belangrijk voor ons: 80% van de landbouwgewassen wordt door wilde bijen bestoven. Helaas wordt meer dan de helft van de, in Nederland voorkomende, wilde bijen bedreigd.

Hoe helpen wij de wilde bij?

Wilde bijen hebben plekken nodig om hun eitjes af te zetten. Wat voor plekken dat zijn, verschilt per soort. Weet je dat de meeste soorten wilde bijen onder de grond nestelen? Een open plek tussen de planten (liefst zanderig), een zandhoop of een muurtje met wat zand/leem ertussen helpt al enorm. In het algemeen geldt: insecten houden van rommelige hoekjes, met dode stengels en stukjes hoog gras onder een haag. Ruim je tuin dus niet te netjes op.

Bijen hebben daarnaast voldoende stuifmeel en nectar nodig, van het vroege voorjaar tot de late herfst. De meeste wilde bijen vliegen niet verder dan 50-200 meter van hun nest om voedsel te zoeken. Het is daarom belangrijk om te zorgen voor voedsel op veel plekken verspreid door de stad. Kleine stukjes met inheemse gifvrije begroeiing zoals geveltuinen en boomspiegels vormen al goede bijen-tankstationnetjes.

Het allerbelangrijkste: gebruik geen gif! Niet tegen slakken, niet tegen mieren en ook niet tegen groene aanslag op je tegels. Al die gifstoffen komen in de bodem terecht en worden opgenomen door de planten. Zodra de bijen hun nectar of stuifmeel eten, krijgen ze het gif naar binnen. Dat leidt tot verzwakking, ziekte en uiteindelijk hun dood.

Welke planten helpen daarbij?

Om solitaire bijen langdurig te helpen zijn inheemse, meerjarige planten of heesters/klimplanten het meest geschikt. Daarmee kun je een mooie bloemenborder samenstellen. Op www.drachtplanten.nl staan lijsten met geschikte planten. Let er vooral op dat de planten biologisch of gifvrij geteeld zijn, anders is hun stuifmeel en nectar giftig voor de bijen.

• Vaste planten. Veel vaste planten zijn geschikt als voedselstationnetjes voor insecten. Wil je echt inheemse planten? Kies dan voor de Cruydt-Hoeck, onderdeel van de Nederlandse zadenbank. Op deze lijst vind je meerdere goede kwekers: lokaal, landelijk, online of in fysieke winkels. De Vlinderstichting en Bijenstichting werken samen met Hello Garden. Onder deze merknaam vind je in veel tuincentra tafels met bijen- en vlinderlokkende planten. Het assortiment is niet biologisch gecertificeerd, maar de kweker, Griffioen, gebruikt tijdens de opkweek geen neonicotinoïden die voor bijen schadelijk zijn.
• Bloemenmengsels. Heb je een stuk grond dat alleen voor één jaar beschikbaar is of heb je een klein budget? Dan kun je kiezen voor een bloemenmengsel. Let op: de speciale bloemenmengsels voor bijen zijn niet altijd zo geschikt als je denkt. De mengsels verkrijgbaar in tuincentra, kluswinkels en supermarkten bevatten heel vaak zaad met gifstoffen, en daarmee help je de bijen van de regen in de drup! Koop daarom sowieso alleen biologische zaden. Bovendien bevatten de mengsels vaak alleen dezelfde kleurrijke soorten, waarmee de biodiversiteit niet geholpen wordt. Oogst liever zelf in het najaar wat zaad van wilde bloemen in de berm en zaai die in. Met bijvoorbeeld rode en witte klaver help je hommels en andere solitaire bijensoorten, zij zijn daar dol op. De Bijenstichting verkoopt zaden van deze klaversoorten, net als gifvrije zonnebloemen. Enkele zonnebloemen maken de hommels al blij, en daar heb je bijna geen ruimte voor nodig.

Bijenhotels

In de winkels zijn vele soorten bijenhotels te koop; mooi om bijen een handje te helpen, denk je misschien? Helaas zijn de meeste bijenhotels vooral leuk om naar te kijken, en veel blije bijen zul je er niet in vinden. De stokjes en houtjes zijn vaak helemaal niet geschikt: ze zijn te kort, te dun en met scherpe randjes, of ze zijn aan beide kanten open.

Maak liever zelf een bijenhotel. Neem een stuk hout en boor daar gaten van verschillende diameters in. Voor een mooi voorbeeld zie het bijenhotel van Caspar Janssen, de Volkskrant-natuurjournalist.

Veel soorten bijen leggen hun eitjes in de grond, voor hen is een bijenhotel sowieso niet geschikt. Zij worden blij van zanderige stukjes in de zon. Je kunt bijen (en andere insecten) ook een goede schuilplaats of nestgelegenheid bieden met een rommelig stukje in je tuin of op het balkon. Laat oude bladeren en plantenafval gewoon liggen en zie wat er vanzelf opkomt (‘on’kruid is gewoon inheems groen). Een heerlijke toevluchtsoord voor allerlei leven.

Wilde bijen in Amsterdam

Op de digitale kaart van de Gemeente kun je zien waar wilde bijen in de stad zijn waargenomen. Bij toekomstige tellingen zullen deze aantallen waarschijnlijk stijgen; door bloeiende inheemse begroeiing aan te leggen wordt geprobeerd de wilde bij terug naar de stad te krijgen. De voorlopige resultaten geven goede hoop. GroeneBuurten heeft de campagne Amsterdam zoemt, Creëer een bijenoase opgezet om hieraan mee te helpen. Er zijn onder andere allerlei moeras- en waterplanten geplant op natuuroevers en inheemse bloempakketten uitgedeeld aan bewonersinitiatieven en individuele tuinen en balkons.